آسمان برای گرفتن ماه تله نمی گذارد، آزادی خود ماه است كه او را پایبند می كند.
خانه » مشاهیر و مفاخر » دانشمندان » سید هادی خسروشاهی ؛ زندگی ، فعالیت و آثار
562 بازدید

سید هادی خسروشاهی ؛ زندگی ، فعالیت و آثار

   سید هادی خسروشاهی

استاد سید هادی خسروشاهی ، در سال ۱۳۱۷ شمسی در تبریز، در خاندانى آراسته به دین و علم و فقاهت به دنیا آمد. سه قرن حیات و کوشش علمى و فقهى اجداد وى که جملگى از علمای بزرگ و فقهای نامدار ایران و عراق در دوران خود بوده ‌اند، این حقیقت را به‌ خوبى روشن ‏می سازد.

سید مرتضی خسروشاهی

آیت ‏اللَه سید مرتضى خسروشاهى

پدر وى، آیت ‏اللَه سید مرتضى خسروشاهى – از اجلّه علما و فقها و مراجع صاحب رساله آذربایجان – تحصیل کرده نجف بود. از وى علاوه بر رساله عملیه، کتاب «نثارات الکواکب على خیارات المکاسب» و کتاب «حدیث الغدیر» در نجف و تبریز و قم، چاپ شده است. ایشان تألیفات دیگرى نیز در فقه و اصول و مواعظ در (۴ جلد) دارند که مخطوط و موجود است. علاوه بر استاد دو فرزند دیگر آیت ‏اللَه سید مرتضى خسروشاهى، یعنی آیت ‏اللَه سیدابو الفضل خسروشاهى و آیت ‏اللَه سید احمد خسروشاهى از معاریف علما و فقهای قم و تبریز بوده اند و در دو دهه اخیر به رحمت حق پیوسته اند.

پدر بزرگ وی، آیت ‏اللَه سید احمد خسروشاهى از علماى بزرگ عصر مشروطیت در آذربایجان بود، از ایشان آثارى در زمینه فقه و اصول به جای مانده که بعضى از آن ها در حواشى کتاب والدش (تقریرات بحث التعادل و التراجیح شیخ انصارى) درنجف به چاپ رسیده است. در جریانات نهضت مشروطه، وى هوادار «خط سوم» و در واقع بدون ورود علنى در میدان مبارزه سیاسى، خواستار «مشروطه مشروعه» بوده و به همین دلیل مدتى نیز به‏ عنوان اعتراض به اوضاع جارى، به نجف اشرف هجرت کرد.

پدر آیت ‏اللَه سیداحمد، آیت ‏اللَه سیدمحمد خسروشاهى از شاگردان ممتاز و از تلامذه عالی مقدار محقق بزرگوار و یگانه دوران،شیخ مرتضى انصارى بود که تقریرات وى از بحث استادش در موضوع «تعادل و تراجیح» همراه  «رساله باقریه»  در فقه و رساله ‌اى در «تقیه» و رساله دیگرى در «حقیقت شرعیه»، جمعاً در ۴۰۰  صفحه در قطع رحلى و بزرگ در سال ۱۳۱۰ قمری در نجف اشرف به طبع رسیده است.

پدر آیت ‏اللَه سیدمحمد، آیت ‏اللَه سیدعلى خسروشاهى و پدر او آیت ‏اللَه سیدابوالحسن خسروشاهى، به شهادت کتب تراجم و رجال، جملگى از علمای بزرگ و فقهای نامدار عصر خود بوده‏ اند.

مرحوم شیخ محمد رازى صاحب کتاب «آثار الحجه»  در جلد دوم کتاب خود در مورد این بزرگواران مى‏ نویسد : «تمامى اسلاف این خاندان، به تقوى و علم و پرهیزکارى و طهارت و پاکى و ایثار و بذل در راه دعوت به خدا و ارشاد مردم به تعالیم اسلامى معروفند و چرا چنین نباشد در حالى که آنان از خاندان اهل بیت هستند و نسب آنان به امام حسین بن على بن ابیطالب ‏علیه ‏السلام مى ‏رسد … »

استاد سید هادی خسروشاهی در چنین خاندان اصیل و ریشه ‏داری به دنیا آمد و در دامن پدر بزرگوارش پرورش یافت. تحصیلات مقدماتى را در تبریز به پایان رسانید و پس از رحلت والد محترم، در ۱۳۳۲ شمسی و در ۱۶ سالگى، عازم قم شد و در حوزه علمیه به تحصیل دروس سطح پرداخت و سپس در مراحل عالی دروس حوزوى (فلسفه، تفسیر، فقه و اصول)، در حضور اساتیدى چون : آیت ‏اللَه بروجردى، امام خمینى، آیت‏ اللَه شریعتمدارى، آیت ‏اللَه علامه طباطبائى و بزرگانى دیگر تلمذ نمود و به دریافت اجازاتى در امور حسبیّه (منوط به اذن فقها) نائل آمد. در مراحل علمى بالاتر، ایشان درجه اجتهاد و اجازه نقل حدیث را از علماء و مراجع بزرگ نجف و قم و مشهد، از جمله امام خمینى و آیات عظام : سید ابوالقاسم خوئى، سید شهاب ‌الدین نجفى مرعشى، سیدمحمدکاظم شریعتمدارى، سیدمحمدهادى میلانى، سید محمدصادق روحانى و آیت ‏اللَه شیخ آقا بزرگ تهرانى، آیت‏ اللَه شیخ مرتضى حائرى، آیت‏ اللَه سیداحمد زنجانى، آیت ‏اللَه میرزا عبدالجواد جبل عاملى، آیت ‏اللَه میرزا ابوالفضل زاهدى قمى و دیگران، دریافت نمود.

استاد بیش از ۸۰ جلد کتاب به زبان فارسی و عربی (علاوه بر صدها مقاله در نشریات اسلامى ایران و جهان اسلام) تألیف کرده اندکه بیش از ۴۰ جلد آن، تاکنون بارها در داخل و خارج منتشر شده و بعضى از آن ها بیش از ۳۰ بار تجدید چاپ شده اند. علاوه بر تألیفات و ترجمه‏ ها، ۱۲۰ جلد کتاب دیگر نیز با تحقیق، توضیح و یا مقدمه و اشراف ایشان در ایران و ایتالیا و مصر و … چاپ و منتشر شده است .

از جمله آثار استاد ، ترجمه و تحقیق «امام على صداى عدالت انسانى» استاد جرج جرداق در ۵ جلد و ۳۰۰۰ صفحه است که تاکنون ده ها  بار و در ده‌ ها هزار نسخه چاپ شده است.  تدوین و  تحقیق و نشر مجموعه آثار سیدجمال ‏الدین حسینى(افغانى)  در ۱۰ جلد، در بیش از ۳۰۰۰ صفحه در ایران و مصر، یکى از خدمات ارزنده دیگر استاد و در واقع، محصول نیم قرن تلاش و کوشش و تحقیق و بررسى در کشورهاى اسلامى و عربى است.  مجموعه «حرکت ‏هاى اسلامى معاصر» در ۲۰ جلد (تاکنون ۱۰ جلد آن چاپ شده است)، «اسناد نهضت اسلامى ایران» در ۱۰  جلد (۶ جلد آن تاکنون انتشار یافته است) و «مجموعه آثار استاد علامه طباطبائى» در ۲۴ جلد از جمله آثارى است که استاد در تألیف، جمع ‌آورى یا تحقیق و ویرایش آن ها زحمت و رنج فراوان را پذیرا شده است.

علاوه بر تألیفات و ترجمه‏ هاى خود ایشان، استاد همواره در تدوین و تنقیح و نشر آثار اساتیدى چون : آیت ‏اللَه کاشف ‏الغطا،علامه سیدمحمدحسین طباطبائى، حاج سراج انصارى، سیدمحمد محیط طباطبائى، سیدغلامرضا سعیدى، محمد نخشب و… کوشا بوده و خدمات ارزنده‏ اى را در حفظ فرهنگ اسلامى و نشر اندیشه اصیل اسلامى ارائه داده است. و به همین دلیل است که استاد محمدرضا حکیمى ایشان را  «فرهنگبان کوشا»  نامیده اند. (۳)

بیشتر کتاب ‏ها و آثار خود استاد خسروشاهى در زمینه مسائل فرهنگی، اجتماعى و سیاسى مورد نیاز جامعه اسلامى است. این آثار به تصدیق اهل خرد، در روشنگرى نسل جوان معاصر، بى شک تأثیر بسزایی داشته است.

خسروشاهی از سال ۱۳۳۲ شمسی و تاکنون، با اغلب مطبوعات اسلامى از جمله  : مکتب اسلام، مکتب تشیع، معارف جعفرى،راه حق، نداى حق، وظیفه، مجموعه حکمت، نور دانش، آیین اسلام، مسلمین، آستان قدس، نسل نو، نسل جوان،استوار، پیکار اندیشه، مهد آزادى و … همکارى داشته است که نتیجه این همکاری درج صدها مقاله در این مطبوعات مى ‏باشد. پس از پیروزى انقلاب، استاد بیشترین همکارى قلمى را با روزنامه «اطلاعات» دارد.

استاد خسروشاهی در سطح جهانى، با شرکت در کنفرانس ‏ها و کنگره‏ هاى اسلامى در کشورهاى اروپایى و اسلامى، از جمله پاکستان، مصر، الجزایر، عربستان، سوریه، قطر، ترکیه، لبنان،  ایتالیا، انگلیس، آلمان، سوئیس و … به ‌عنوان نماینده امام خمینى و یا نماینده حوزه علمیه قم فعال بوده است.

در مسئله تقریب بین مذاهب اسلامى، آیت ‏اللَه خسروشاهی از نیم قرن پیش، از پیشگامان این حرکت اصلاحى به ‏شمار مى ‏رود. مکاتبات ایشان با علامه شیخ محمدتقى قمى – مؤسس دارالتقریب قاهره – گواه این سابقه بلند است. در این راستا، استاد با اغلب حرکت ‏هاى اسلامى معاصر و رهبران آن ها در سراسر جهان اسلام، ارتباط و پیوند نزدیکى داشته است.

خسروشاهی در سال ۱۳۵۲ شمسى، «مرکز بررسی هاى اسلامى قم»  را به عنوان مرکزی وابسته به حوزه علمیه قم، تأسیس و به ثبت رساند و سپس در سال ۱۳۶۱، «مرکز فرهنگى اسلامى اروپا»  را در  رم  -ایتالیا- تأسیس نمود. هر کدام از این دو مؤسسه ده‌ ها کتاب ارزشمند در زمینه ‏هاى اسلامى، از جمله قرآن مجید و نهج ‌البلاغه را به زبان‌ هاى  عربى، انگلیسى، ایتالیایى، آلمانى و  …  ترجمه و منتشر کرده اند که این اقدام در نشر فرهنگ اسلامى در سطح دنیا، از ارزش بالایی برخوردار است .

فعالیت‏ هاى سیاسى وی از سال ۱۳۳۲ شمسی پس از آشنایى نزدیک با آیت ‏اللَه کاشانى، آیت‏ اللَه طالقانى و شهید نواب صفوى آغاز گردید. به همین دلیل، از همان دوران تا زمان پیروزى انقلاب اسلامى، بارها در قم، تهران و تبریز دستگیر، زندانى و یا تبعید شده که آخرین آن تبعید به «انارک»  یزد به مدت سه سال بود که مرحوم آیت ‏اللَه پسندیده و حضرت آیت‏ اللَه ناصر مکارم شیرازى نیز در آنجا حضور داشتند و با آغاز انقلاب اسلامى همگی آزاد شدند.

وی پس از پیروزى انقلاب اسلامى، نخست به مدت ۲ سال، به ‏عنوان نماینده امام خمینى ‏(ره) در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى فعال بود، و سپس به عنوان سفیر ایران در واتیکان انتخاب شده و به مدت ۵ سال، در این سمت به فعالیت پرداخت. تأسیس «مرکز فرهنگى اسلامى اروپا» در رم و تأسیس دو ماهنامه انگلیسى زبان اینکوایرى (Inquiry) و افریکن ایونتس(Aferican Events )  و هفته نامه عربى  «العالم» در لندن – با همکارى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى- از آثار این دوره است.

در مدت حضور ایشان در ایتالیا، علاوه بر چاپ و نشر ترجمه قرآن مجید و نهج‌البلاغه به زبان ایتالیایى و نشر ماهنامه ‌اى به نام  «جهان نو»  به ایتالیایى، طی مدت ۵ سال جمعاً ۱۶۲ کتاب و نشریه به زبان ‏هاى  فارسى، عربى، انگلیسى، ایتالیایى و فرانسوى منتشر و در سراسر جهان توزیع شد .

در دوره اقامت ۳ ساله در قاهره به‏ عنوان رئیس نمایندگی جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر حضور در محافل علمى – سیاسى و سخنرانى و مصاحبه تلویزیونى و مطبوعاتى و ده ‌ها نوبت ملاقات با شیخ الازهر و مقامات علمى – سیاسى مصر، بیش از ۵۰ جلد کتاب و نشریه درباره انقلاب اسلامى ایران، تشیع و اهل بیت (علیه السلام) تألیف و یا با همکارى و مساعدت ایشان در مصر منتشر گردید که این خود خدمت بزرگى در راستاى‏ وحدت و تقریب بین مذاهب اسلامى است.

مهمترین این آثار :  «نهج ‏البلاغه» با مقدمه استاد و شرح شیخ محمد عبده، «اهل البیت فى مصر»، «صحیفه سجادیه»،«حقیقه علاقه عبدالناصر بالثوره الاسلامیه فى ایران»، «عبدالله ‏بن ‏سبا بین الواقع والخیال»، «ادعیه اهل البیت»،«الامام على بن ابیطالب»، «الامام الحسین»، «الامام جعفر الصادق»، «الطریق الى مذهب آل البیت» و «عقیدتنا»است.

سید هادی خسروشاهی علاوه بر زبان فارسى، عربى، ترکى آذرى و ترکی استامبولى به زبان انگلیسى و ایتالیایى هم آشنایى دارد و پس از مراجعت از واتیکان، ضمن ادامه اشتغال در وزارت امور خارجه به عنوان مشاور وزیر، در دانشگاه ‌هاى تهران، از جملهدانشکده حقوق و علوم سیاسى و دانشکده روابط بین ‏الملل وزارت امور خارجه به تدریس پرداخت.

وی به مدت ۶ سال، با انتشار فصلنامه پـُرارج  «تاریخ و فرهنگ معاصر»  به نشر حقایق و روشن ساختن زوایاى تاریک تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام در چندین هزار صفحه پرداخت که بى‏ شک این فصلنامه فرهنگى تاریخى به مثابه یک منبع مستند، همواره مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

هم چنین، ویژه ‏نامه هایى زیر نظر ایشان از سوى مرکز بررسی هاى اسلامى منتشر شد که قرار بود بالغ بر ۵۰ جلد گردد، ولى متأسفانه به علت مسافرت به خارج از کشور و اشتغالات دیگر، تاکنون فقط ۳ جلد از آن ها منتشر شده است.  

انتشار مرتب هفته ‏نامه  «بعثت»  که هم ‏اکنون وارد سی و پنجمین سال انتشار خود شده و تاکنون بیش از ۱۵۰۰ شماره از آن منتشر شده است – و همچنان انتشار آن ادامه دارد – از دیگر فعالیت‏ هاى فرهنگى استاد است.

مرکز بررسی هاى اسلامى- قم / (گروه تاریخ – رجال معاصر)

برچسب ها :
ایمیل شما آشکار نمی شود

نوشتن دیدگاه