آینده را قضا و قدر می سازد و امید و تلاش تو آن را می گذراند.
خانه » فرهنگ » زبان و ادبیات » تاریخچه پژوهش لهجه های ترکی آذربایجانی / فیروز رفاهی
940 بازدید

تاریخچه پژوهش لهجه های ترکی آذربایجانی / فیروز رفاهی

تاریخچه پژوهش لهجه های ترکی آذربایجانی

لهجه های ترکی 

مطالعه و پژوهش لهجه های هر زبان مسلتزم بررسی‌های میدانی و تطبیقی آن لهجه میباشد. اصولا برای بررسی تصویر هر لهجه در وهله نخست وجود زبان معیار میباشد. زبان معیار ترکی آذربایجانی از قرون پنجم هجری مورد استفاده بوده و در هر قرنی ویژگیهای معینی را درون خود پرورده است. اصولا زبان معیار از زمان استفاده از خط و کتابت به وجود می‌آید. این زبان به مورد و با توجه به شکل گیری سبک‌های گوناگون هر زبان غنی تر میشود. زبان معیار ترکی آذربایجانی ابتدا در آفرینشهای ادبی خاستگاه خود را تثبیت کرد.

در مراحل اولیه شکل گیری زبان معیار نثر و نظم ادبی نقش بسزایی داشته اند. سپس با قبول اسلام و لزوم آموزش دستورهای دینی و تاریخ دین سبک دینی با ویژگیهای لغوی و ساختاری خاص خود به سبک ادبی پیوست. در پی سبک دینی سبک علمی‌و ترجمه کتب از سایر زبانها باعث رونق بیشتر زبان معیار گشت. اوج شکوفایی زبان معیار ترکی آذربایجانی از اوایل قرن نوزدهم و با اشغال بخشهایی از سرزمین ایران و جداسازی قسمتهای آذربایجان وقوع یافت. در آن زمان امپراطوری روسیه برای کنترل سرزمینهای اشغالی چاره بجز تربیت کادرهای ملی و آشنا به زبان و سنن محلی نداشت. لذا در شهرهای اشغال شده مثل گنجه ، نخجوان ، ایروان و تفلیس اقدام به ایجاد مراکز آموزشی به زبانهای بومی کرد.

در این دوران تاترهای بومی‌ظهور یافتند و نمایشنامه نویسی به زبان ترکی آذربایجانی برای نخستین بار در شهر تفلیس شکل گرفت. جالب است که نخستین نمایشنامه نویس و بانی نمایشنامه نویسی در شرق یعنی میرزا فتحعلی آخوندزاده خود از مامورین عالیرتبه امپراطوری روس به حساب می‌آمد. این اتفاقات توجه معارف پروران و اندیشمندان داغستان ، آذربایجان و گرجستان را به خود جلب کرد. به تدریج مراکز علمی‌ و روزنامه‌ها به زبانهای محلی تاسیس و فراگیر شدند. بدین ترتیب سبکهای رسانه ای به زبان معیار افزوده شدند. حتی کسانی مثل میرزا کاظم بیگ که در یک خانواده ترک و در شهر رشت بدنیا آمده بود برای تدریس در آکادمی‌سن پطرزبورک به این شهر دعوت شدند. نخستین روزنامه‌ها به زبان ترکی آذربایجانی به نام اکینچی ( کشاورز) توسط معارف پروران و اندیشمند آن دوران حسن بیگ زردابی در یکصد و هشتاد سال قبل منتشر شد. با نشر مجلات علمی‌و فنی و استفاده از زبان ترکی آذربایجانی در مدارس عالی و دوایر دولتی زبان معیار ترکی آذربایجانی به شکل امروزی آن پا به میدان گذاشت.

امروزه برای بررسی لهجه‌های مختلف ترکی آذربایجانی حیطه استفاده و مقایسه آن با زبان معیار امری واجب میباشد. زبان معیار در دو شکل کتبی و شفاهی مورد استفاده میباشد. لیکن لهجه تنها به صورت شفاهی میتواند مورد استفاده قرارگیرد.

نخستین تلاشها برای بررسی لهجه‌های ترکی آذربایجانی به شکل پراکنده در سالهای گذشته انجام گرفته است. میرزا کاظم بیگ (رشت ۱۸۰۲-۱۸۷۰) در سال ۱۸۳۹میلادی در شهر غازان کتاب ”دستور زبان ترکی – تاتاری“ را منتشر کرد. در این کتاب زمان حال ساده  لهجه‌های دربند و قوبا  در مقایسه با زبان معیار مورد بررسی قرار گرفته است.۱

بر اساس توضیحات میرزاکاظم بیگ پسوند دوم شخص مفرد زمان حال با ویژگیهای دوم شخص زمان حال لهجه زنجان و پسوند سوم شخص مفرد زمان حال با خصوصیات سوم شخص زمان حال در لهجه تبریز مطابقت مینماید. این اثر در محافل ترک شناسی آن زمان مورد توجه قرار گرفت و در سال ۱۸۴۸ در شهر لایپزیک ترجمه و منتشر شد.۲

زبانشناس آلمانی کارل فوی (۱۸۵۶-۱۹۰۷) در سال ۱۹۰۳ و ۱۹۰۴ در شهر برلین طی دو مقاله تحت عنوان Azerbajganische Studien mit einer Charakteristik des Südtürrkischen  لهجه تبریز و اطراف آن را مورد پژوهش قرار میدهد.۳

سرایا شاپشال (۱۸۷۳-۱۹۶۱) پس از فارغ التحصیل شدن از مدرسه السنه شرقی سن پطربورگ به عنوان مترجم وارد وزارت امور خارجه شد و در سال ۱۹۰۱میلادی برای یادگیری زبان‌های فارسی و ترکی آذربایجانی به تبریز اعزام شد. وی مدتی در مدرسه لقامانیه تبریز بعنوان مدرس زبان روسی فعالیت کرد.  وی که معلم خصوصی محمدعلی شاه بود بهمراه وی به تهران رفت.

اثر وی که در سال ۱۹۳۵ در شهر کراکوف به زبان لهستانی نگاشته شده است به بررسی لهجه‌های ترکی آذربایجانی در ایران میپردازد و در واقع تکمیل کننده اثر میرزاکاظم بیک بشمار میرود.۴

آرمین وامبری (۱۸۳۲-۱۹۱۳) زبانشناس مجار پایه گذار ترک شناسی در مجارستان در سال ۱۸۶۲ به منظور مطالعه علمی‌به ایران سفر میکند. در تهران به همراه زوار با نام رشید افندی به سیاحت خود ادامه میدهد.۵

وی پس از مراجعت به مجارستان در سال ۱۸۷۷ کتابهایی را در بوداپست منتشر میکند که در کارهای وامبری به لهجه‌های ترکی آذربایجانی در ایران اشارات بسیاری شده است که از طرف محافل ترک شناسی با استقبال بسیاری مواجه میشود.

آلکساندر راماسکویچ (۱۸۸۵-۱۹۴۲) پس از اتمام دانشگاه با تسلط به زبانهای فارسی، ترکی، عربی در سال ۱۹۰۸ جهت تحقیق به ایران سفر میکند. وی سفر دوم خود در سالهای ۱۹۱۲-۱۹۱۵ را میان قشقاییان فارس سپری میکند که حاصل آن کتاب ” ترانه‌های قشقایی“ است که در سال ۱۹۲۵ منتشر میشود. عمده فعالیت  راماسکویچ در مورد لهجه قشقایی زبان ترکی میباشد.۶

تادئوش کووالسکی (۱۸۸۹-۱۹۴۸) زبانشناس لهستانی الاصل فرانسوی نیز به لهجه ترکی آذربایجانی توجه کرده و در سال ۱۹۲۶ در مقاله خود به لهجه ترکی آذربایجانی در ایران اشاره میکند. کونتر یارینگ ترک شناس و دیپلمات سوئدی در سال ۱۹۴۵ به عنوان دبیر سفارت در تهران آغاز به فعالیت میکند. در دوران اقامتش در ایران به بررسی لهجه‌های زبان ترکی آذربایجانی میپردازد.۷

ولادیمیر مینورسکی (۱۸۷۷-۱۹۶۶) زبانشناس روسی الاصل سالهای متمادی در ایران به عنوان دیپلمات فعالیت کرد. وی پس از انقلاب روسیه در ایران ماند و سپس به فرانسه مهاجرت کرد. مینورسکی با تسلط کافی به زبانهای فارسی، ترکی و عربی تحقیقات مفصلی را در مورد این زبانها انجام داده است. وی در سال ۱۹۰۶ تحقیقات مفصلی در مورد زبان ترکی خلجی در ایران انجام داد که حاصل آن در سالهای ۱۹۴۰ و ۱۹۴۲ در ”بولتن مدرسه السنه شرق“ BSOS به چاپ رسید.۸

اثر قابل توجه دیگر وی “Anallu/Inallu” است که در سال ۱۹۵۱ منتشر شده است.۹

گرهارد دورفر (۱۹۲۰) زبانشناس نامی‌آلمان نیز در زمینه لهجه‌های ترکی آذری و سایر زبان‌های ترکی در ایران تحقیقات مفصلی دارد. از نخستین کارهای وی میتوان به سلسله تالیفات وی تحت عنوان ”عناصر زبان ترکی در فارسی امروزی اشاره کرد”. در مورد لهجه‌های ترکی آذربایجانی دورفر ابتدا اقدام به جمع آوری و نشر کارهای تادئوش کووالسکی و سر اورل استاین کرد.  دورفر در مورد زبان ترکی خلجی ایران تحقیقات جامعی دارد و کارهای وی هنوز هم منحصر به فرد هستند. وی از سال ۱۹۶۹ تاکنون بطور پیوسته ضمن سفرهای متعدد به ایران به جمع آوری و نشر مطالب علمی‌در مورد زبان خلجی پرداخته است. وی علاوه بر خلجی در مورد لهجه خراسانی زبان ترکی و لهجه سونقوری ترکی آذربایجانی نیز تحقیق کرده و تألیفات متعددی خلق کرده است.

در جدول زیر دورفر پسوند اول شخص و دوم شخص مفرد و جمع را در زبانها و لهجه‌های گوناگون ترکی موجود در ایران ارائه کرده است:

دوم شخص جمع اول  شخص جمع دوم شخص مفرد اول شخص مفرد
-sInIz (sIńIz، -IńIz، -sIz) -Iz (-sIK،orta Anadolu –IK) -sIn

(-sIń،-Iń)

-Im

(batı Anadolu -In

T.Türkçesi

ترکی استانبولی

A
-sInIz (-sIńIz،-sIz،-sUz، Galugah –sUyz) _IK (-UK) -sAń (-sAn) -Am Azeri Türkçesi

ترکی آذربایجانی

B
-sIz ᷃  -Iz -IK -sAn᷃An -Am Zencan

لهجه زنجان

B`
-sIz -AK -sA -Am لهجه سونقر sonqor C
-Iz -IK(-UK) -An (Ay) -Am خلجستان  شمالی Kuzey halacistan C`
-Iz -AK -An(-Ay) -Am Qazvin-Hamedan

لهجه قزوین-همدان

D
-AńIz (-AnIz،-AyńIz،-Ayz) -AK -Ań (-An،-Ayń) -Am Kaşkay vb.

لهجه قشقایی

D`
-Ays (-AńIs) -AK (-Ay) -Ay )-Ań،-An) -Am Batı ve Güney Horasan Türkçesi E
-Is (-IyIs) -IK -Ay (-An) -Am Güneydoğu Horasan T. E`
-sIs (-sIz) -mIs (mIz) -sAn -mAn Kuzey Horasan T.Özbekçe E`
-sIs -bIs -sAn -mAn Doğu Horasan T.=Karşı Özbekçe E`
-sIńIz (-IńIz) -Is (-IK،sIK) -sIń (–Iń) -In Türkmence F

گرهارد دورفر در حال حاضر فعالترین زبانشناس اروپایی در مورد بررسی زبانهای ترکی ایران میباشد. وی در یک سخنرانی در فرهنگستان زبان ترکیه که متن آن بعدها منتشر شد اعلام نمود که در حدود ۵۰۰۰ صفحه دستنویس در مورد لهجه‌های ترکی آذربایجانی ، خلجی و ترکی خراسانی را گردآوری کرده است.۱۰

و. منتیه (V.Monteil) زبانشناس فرانسوی در سال ۱۹۵۶ طی مقاله ای لهجه‌های ترکی آذربایجانی ایران را بررسی کرده است. یکی از کارهای نو در فرانسه تز دکتری سونل بوسنالی است که در سال ۲۰۰۳ در دانشگاه پاریس ۳ (سوربن جدید) تحت عنوان ”میراث ادبی، زبانشناسی ترک زبانان ایران – تحلیل زبانشناسی – اجتماعی“ میباشد. این پایان نامه در سال ۲۰۰۷ به ترکی استانبولی ترجمه و منتشر شده است.۱۱

کوئیچی‌هاندا ترک شناس ژاپنی در سال ۱۹۷۹ بهمراه علی گنجه لو به بررسی لهجه تبریزی پرداخته است. حاصل کار آنها کتابی است که توسط موسسه مطالعات فرهنگ و زبانهای آسیا و آفریقا در توکیو منتشر شده است. در این اثر تحقیقی ۱۰۰۰ واژه لهجه تبریزی با ترجمه فارسی و انگلیسی را جمع آوری شده است.۱۲

در روسیه توجه به لهجه‌های زبان ترکی آذربایجانی از سال ۱۹۱۸ یعنی زمان تاسیس جمهوری دمکراتیک آذربایجان که در آن برای اولین بار زبان ترکی آذربایجانی بعنوان زبان رسمی‌دولتی اعلام شد، آغاز گردید. البته این حکومت بیش از دو سال دوام نیاورد و با یورش ارتش سرخ در سال ۱۹۲۰ حکومت اذربایجان شوروی برقرار گردید. حکومت جدید که تملایلات ملی و توجه به ملل تحت ستم در آن نمود اساسی داشت قادر نبود دستاوردهای حکومت دمکراتیک را لغو نماید ، لذا زبان ترکی آذربایجانی مجددا زبان رسمی‌دولت آذربایجان شوروی اعلام گردید.

تحقیق و بررسی لهجه‌های زبان ترکی آذربایجانی از سال ۱۹۲۴ توسط ”انجمن مطالعات آذربایجان“ آغاز گردید. در همان سالها آکادمیسین نیکلای آشمارین  بنا به دعوت دانشگاه دولتی آذربایجان و انجمن مطالعات آذربایجان اقدام به تدوین ”راهنمای گردآوری و بررسی لهجه‌های زبان ترکی آذربایجانی“ کرد. بدین ترتیب کار گردآوری ۶۰۰۰۰ واژه در ”فرهنگ لهجه‌های ترکی-آذربایجانی“ تا سال ۱۹۳۰ ادامه یافت. جلد نخست شامل حرف الف (۱۹۳۰) و جلد دوم حرف ب (۱۹۳۱) بلافاصله منتشر گردید. آشمارین بدنبال سفرهای متعدد به شهر شکی و جمع آوری مواد مورد نیاز در سال ۱۹۲۶ کتاب ” نگاهی کلی به لهجه مردم شهر شکی“ را منتشر کرد. این کار پایه و اساس مطالعات بعدی در گردآوری و تحقیق لهجه‌های گوناگون زبان ترکی آذربایجانی قرار گرفت. در همان سالها اثر علمی‌ای.حسن اف تحت عنوان ”تصریف اسامی ‌در لهجه گنجه “ منتشر گردید.

در سال ۱۹۳۳ با تاسیس شعبه آکادمی‌علوم اتحاد جماهیر شوروی در آذربایجان کار مطالعه و اعزام گروه‌های کاری برای گردآوری و بررسی لهجه‌های شماخی و قوبا ( در سالهای ۱۹۳۳-۱۹۳۴) و لهجه زاقاتالا- قاخ (۱۹۳۵) آغاز گردید. در این سالها کار تحقیق در مورد لهجه آیروم  که متکلمان آن در آذربایجان و ارمنستان ساکن بودند زیر نظر زباشناس شهیر بابازاده انجام شروع شد ، لیکن با درگذشت وی این کار ناتمام ماند.

در سالهای ۱۹۳۸-۱۹۴۰ کار گردآوری و بررسی لهجه باکو انجام گرفت که نتیجه آن پایان نامه  لهجه شناس و زبانشناس شهیر محمد شیرعلی اف تحت عنوان ”لهجه باکو“ بود.۱۳

با تاسیس آکادمی‌علوم جمهوری آذربایجان شوروی در سال ۱۹۴۵ و شعبه لهجه شناسی انستیو زبانشناسی کار تحقیقات و اعزام گروه‌های علمی‌برای گردآوری مواد لهجه به این موسسه سپرده شد. نخستین گروه به شهر زاکاتالا و قاخ اعزام شدند که گزارش کارهای آنها در سال ۱۹۴۵ و ۱۹۴۷ منتشر شدند.

از سال ۱۹۴۵ الی ۱۹۵۰ سه موسسه آکادمی‌علوم ، دانشگاه دولتی آذربایجان و انستیو تربیت مدرس کار مطالعه و بررسی لهجه‌ها را بطور مستقل ادامه دادند.

انستیتو زبانشناسی آکادمی‌علوم لهجه‌های صابرآباد، سالیان و اوغوز را پی گرفتند. نتیجه آن چاپ کتاب ” لهجه‌های گروه مغان“ بود که در سال ۱۹۵۵ منتشر شد. دانشگاه نیز کار بر روی لهجه‌های شماخی ، آغسو ، مرزه ، اسماعیللی ، گوی چای را آغاز کرد. دانشگاه تربیت مدرس نیز لهجه‌های وارتاشن ، قوتقاشن را به عهده گرفت. از سال ۱۹۵۰ الی ۱۹۵۶ کار بررسی لهجه‌های گروه نخجوان آغاز شد. در پی آن کتاب حجیم ” لهجه‌ها و نیم لهجه‌های جمهوری خودمختار نخجوان“ در سال ۱۹۶۲ منتشر گردید.

در سالهای ۱۹۵۶ الی ۱۹۵۸ گروه‌های لهجه شناسی انستیتو زبانشناسی لهجه‌های آغستافا، کازاخ، تووز در جمهوری آذربایجان و مارنئولی در جمهوری گرجستان را مورد پژوهش قرار دادند. حاصل این کارها در کتاب ”لهجه‌ها و نیم لهجه‌های گروه غربی“ منتشر شد.

در سال ۱۹۵۵ لهجه‌های ترکی آذربایجانی رایج در جمهوری ارمنستان شوروی موضوع تحقیق قرار گرفت و در نتیجه پایان نامه دکتری تحت عنوان ”لهجه‌های ترکی آذربایجانی منطقه باسارکئچر“ در ایروان منتشر شد.

در طول این سالها کتابهای درسی متعددی برای دانشجویان دانشگاهها و موسسات علمی‌تدوین شدند. از آنجمله ”لهجه شناسی زبان ترکی آذربایجانی – بخش نخست“  ۱۹۴۲ میلادی توسط محمد شیرعلی اف، ”لهجه شناسی زبان ترکی آذربایجانی – بخش دوم“ ۱۹۴۳ و ” لهجه شناسی زبان ترکی آذربایجانی“۱۹۵۸ تالیف آذر حسین اف را میتوان نام برد.

در دهه ۶۰ کارتحقیق در مورد لهجه ادامه یافت و جنبه‌های خاص تر لهجه‌ها مورد توجه دانشوران قرار گرفت.

در قدم بعدی از سال ۱۹۵۸ کار جمع آوری و بررسی اطلس لهجه‌های ترکی آذربایجانی مد نظر قرار گرفت. این اطلس ابتدا شامل ۵۰ نقشه لهجه شناسی بود که بعدا کار تکمیلی آن پایان یافته و اطلس لهجه شناسی جمهوری آذربایجان متشکل از ۱۲۰ نقشه تدوین شده است.

پس از آن کار بر روی فرهنگ واژه‌های لهجه‌های ترکی آذربایجانی مورد توجه موسسات تحقیقی قرار گرفته که در سال ۱۹۶۴ حاصل آن نشر کتاب  ”فرهنگ واژگان رایج در لهجه‌های ترکی آذربایجانی“ میباشد.۱۴

تحقیق در مورد لهجه‌های زبان ترکی آذربایجانی در کشور ترکیه نیز انجام گرفته است. باید اذعان کرد که این کارها از نظر کمی‌بسیار ناچیز بوده و در حد تعداد انگشتان دست بیشتر نمیباشد. اگرچه بررسی گویش ترکی آذربایجانی پیوسته مورد بررسی و تحقیق ترک شناسان ترکیه بوده است ، ولی تحقیق در مورد لهجه‌ها گرایشی نو در موسسات علمی‌این کشور است.

نخستین تلاش در این موضوع اثر علمی‌محرم ارگین به نام ”ترکی آذری“ است که در سال ۱۹۷۱ منتشر شده است. وی در مقدمه این کتاب مینویسد: ”تفاوت میان ترکی آذربایجانی و ترکی عثمانی در شاخه جنوب غربی در واقع تفاوت لهجه ای میباشد. و تفاوت در تلفظ ، آواها ، حالتهای صرف نمیباشد. لهجه‌های ترکی آذربایجانی از نظر ارزش فولکلوریک به اندازه یک موسسه غنی و پربار است“.۱۵

محرم ارگین ضمن نشر اشعار شهریار و نظیره‌های آن زبان ترکی آذری و لهجه‌های اشعار را مورد پژوهش قرار میدهد. از کارهای متاخرتر در این زمینه میتوان به تحقیقات فیلیز کرال در مورد لهجه تبریز ، تز دکتری طالب دوغان تحت عنوان ” لهجه‌های اورمیه“ سال ۲۰۱۰ در دانشگاه کیریک قلعه ، تز دکتری جهانگیر کارینی تحت عنوان ” لهجه‌های شهر اردبیل“ سال ۲۰۰۹ در دانشگاه قاضی، تز دکتری بیلگه خان آتسیز گوگداغ تحت عنوان ”لهجه سلماسی ـ بررسی زبان ترکی آذربایجان جنوبی“ ۲۰۰۶ ،  تز فوق لیسانس محمد گئجه تحت عنوان ”لهجه سراب“ ۱۹۸۸ در دانشگاه قاضی ، تز دکتری گلجهان پهلون تحت عنوان ” لهجه ترکی شهربهار در استان همدان“ ۲۰۱۲ و مقالات منتشره توسط این محققین اشاره کرد.

اشکال عمده در بررسیهای لهجه شناسی در کشور ترکیه کم توجهی به زبان معیار ترکی آذربایجانی و توجه بیشتر در بررسی تطبیقی لهجه‌ها به زبان معیار ترکی استانبولی میباشد. همین امر باعث شده است تا در برخی موارد بحثهای مربوط به دستورزبان تاریخی و لهجه شناسی تاریخی و زبان معاصر درهم آمیزد.

در آلمان ابتدا در دانشگاه کوتینکن مقدم تز دکتری خود را تحت عنوان ”گویش وفس و آشتیان و تفرش“ را دفاع نمود که در آن به گویش خلجی زبانهای ترکی ایران پرداخته است.۱۶

منوچهر امیرپوراهرنجانی  تز دکتری ” لهجه سلماس“ و در سالهای اخیر نیز پایان نامه فارغ التحصیلی ایشیق سونمز در شهر گوتینگن در سال ۱۹۹۸ به بررسی لهجه‌های مغان قره داغ و زنجان پرداخته است.

تحقیق پیرامون لهجه‌های زبان ترکی آذربایجانی در ایران که مسکن و ماوای تاریخی آنان است در پیش از انقلاب اسلامی‌به بوته فراموشی سپرده شده بود. تاکنون در این مورد کار قابل توجهی مشاهده نشده است. تها در یک مورد در دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۵ ساختمان افعال زبان ترکی (بدون تفکیک زبان معیار و لهجه) بررسی و خاص آن در دانشگاه تهران منتشر شده است.۱۷

در سالهای اخیر مرحوم دکتر بهزاد بهزادی در مجموعه ”زبان و ادبیات مردمی‌“ که به صورت ضمیمه به فصلنامه ”آذری “ منتشر میشد در مقاله ای به بررسی ”لهجه آستارا“ پرداخته است. در همین فصلنامه مقاله تحقیقی محمدرضا رزاقی در مورد ”لهجه زنجان“ نیز کاری درخور تقدیر است.  لازم به ذکر است که مقالات متعددی به صورت پراکنده و غیرسیستماتیک در مورد واژگان لهجه‌های مختلف انجام گرفته است. مرحوم حسن گیوی نیز در کتاب ” دستور تطبیقی زبان فارسی و ترکی آذربایجانی“ با توجه به عدم احاطه به زبان معیار نگاهی به لهجه مادری خود یعنی روستای گیوی-خلخال داشته و در کار وی رگه‌های لهجه خلخالی ناخودآگاه ارائه شده است.

علاوه بر اینها باتوجه به علاقه دانش پژوهان جوان ترک ایرانی به زبان بومی خود در سالهای اخیر پایان نامه‌هایی در مورد لهجه‌های گوناگون زبان ترکی آذربایجانی را میتوان مشاهده کرد. جهت اطلاع علاقمندان بخشی از اینکارها در زیر ارائه می گردد:

۱- ایزدی ، محمد سعید (۱۳۸۷) . مطالعه ، بررسی و توصیف زبانشناختی گویش ترکی سنقری .کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی، دانشگاه شیراز.

۲- ترابی ، محمدعلی (۱۳۶۱) . جنبه‌های اجتماعی دو زبانگی در آذربایجان (بحثی در زبان شناسی گویشی) . به راهنمایی دکتر علی اشرف صادقی ، رساله دکتری زبان شناسی همگانی ، دانشگاه تهران

۳- جعفری ، محمد علی (۱۳۸۲) . بررسی ساختمان فعل در گویش ترکی رزن . به راهنمایی دکتر سعید عریان ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه آزاد اسلامی‌واحد تهران مرکزی.

 ۴- جعفری بنی اردلان ، محمد (۱۳۷۴) . بررسی ساختمان صرفی اجزاء کلام در گویش ترکی بهار (همدان) و مقایسه آن با زبان ترکی آذری . به راهنمایی دکتر مصطفی عاصی ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی .

۵- جهاندیده ، حمیدرضا (۱۳۷۷) . بررسی گویش ترکی قشقایی . به راهنمایی دکتر لطف الله یار محمدی ، کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی ، دانشگاه شیراز.

۶- حاجیلو ، تقی ( ۱۳۸۱) . توصیف جملات ساده ترکی زنجانی بر اساس مدل چیف . کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه شیراز.

۷-  خلیل زاده ، امیر (۱۳۷۹) . تجزیه و تحلیل فرایندهای واجی در نظام واکه ای گویش سلماس بر اساس نظریه واج شناسی زایشی . به راهنمایی دکتر علی افخمی‌، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه تهران.

 ۸- رستگار مندجین ، لیلا (۱۳۸۳) . نظام آوایی ترکی روستای مندجین: رویکردی زایشی و پسا زایشی . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان شناسی همگانی ،ارائه شده به گروه زبان شناسی دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه ازاد اسلامی‌واحد تهران مرکزی.

۹- رضی نژاد ، محمد (۱۳۸۱) . واجشناسی گویشی ترکی مشکین شهر بر پایه نظریه خود واحد . به راهنمایی دکتر محمود بی جن خان ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران.

۱۰-  شریفی بهلولی ، محمد (۱۳۷۶) . بررسی مقابله ای معناشناختی زمانها در انکلیسی و ترکی قشقایی . پایان نامه فارسی ، دانشگاه تهران.

۱۱- شفی زاده ، ثریا (۱۳۸۲) . مقایسه دو گونه ترکی میانه و تبریز از لحاظ آوایی و واژگانی . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان شناسی همگانی ، ارائه شده به گروه زبان شناسی دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه ازاد اسلامی‌واحد تهران مرکزی.

۱۲- صادقی نیارکی ، عبدالله (۱۳۷۵) . وندهای تصریفی و اشتقاقی زبان ترکی با تکیه بر گویش نیارکی . به راهنمایی دکتر مصطفی عاصی ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

۱۳- فتاحی ، ارشد (۱۳۷۵) . مقایسه نظام آوایی گویش تبریز با خلخال . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان شناسی همگانی ،ارائه شده به گروه زبان شناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه علامه طباطبائی.

۱۴- فرهمند ، احمد (۱۳۸۵) . تفکیک زبان شهرنشینان دشت مغان براساس لایه‌های اجتماعی و تعیین زبان وجهه دار آذری . به راهنمایی دکتر امید طبیب زاده ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه بوعلی سینای همدان.

۱۵- فیاضی ، علی (۱۳۷۵) . بررسی گویش ترکی قره بلاغی . پایان نامه فارسی ، دانشگاه شیراز.

۱۶- محجوبی ، شهزاد ( ) . بررسی مقایسه ای واژگان در لهجه‌های ترکی آذری خلخال.

۱۷- مرادی ، بهمن (۱۳۸۰). مقایسه لهجه نقده با لهجه تبریز (دو گونه ترکی آذری). به راهنمایی دکتر ایران کلباسی، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی .

۱۸- مرسلوئی ، سیمین (۱۳۸۶). بررسی شبکه فرایندهای واجی مرتبط با ساختارهای تصریفی فعل در ترکی آذربایجانی گویش میانه. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان شناسی همگانی ،ارائه شده به دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا .

۱۹- مظلومی‌، علیرضا (۱۳۷۹). مقایسه آوایی و واژگانی گونه‌های ترکی چایپاره و تبریز . به راهنمایی دکتر یدالله ثمره ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه ازاد اسلامی‌واحد تهران مرکزی.

۲۰- ناصر مهارلویی ، مهرنگار (۱۳۷۹) . بررسی گویش مهارلویی . به راهنمایی دکتر منصور فهیم ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه ازاد اسلامی‌واحد تهران مرکزی.

۲۱- وزین پور ، نادر (۱۳۴۵) . بررسی صرف افعال در زبان ترکی آذری . رساله دکتری رشته زبان شناسی ، دانشگاه تهران.

۲۲-‌هاشمی‌بنی ، رضا (۱۳۷۹) . توصیف زبان شناختی گویش ترکی بن . به راهنمایی دکتر سعید کتابی ، کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی ، دانشگاه اصفهان .

پی نوشت ها:

  1. М.А.Каземь Бек ، Грамматика турецко-татарского языка، Казань،۱۸۹۳ (میرزا کاظم بیگ زمان حال ساده را اینگونه تصریف کرده است: سئویرم-سئویرن-سئیویری-سئویریک-سئویرسیز-سئویرلر)
  2. Hasan Eren، Türklük Bilimi sözlüğü، ۱-Yabancı türkologlar،Ankara ،۱۹۹۹،۱۸۹
  3. Hasan Eren، yenə orada،۱۵۸
  4. Memoires de la Commission Orientaliste No.18،Krakoü ،۱۹۳۵،Xİİİ، ۱۰۰
  5. برای اطلاعات بیشتر به کتاب ”سیاحتنامه درویش دروغین“ مراجعه کنید.
  6. .H.Eren، yenə orada، ص.۲۸۶ (www.orientalstudies.ru )
  7. Turcica et Orientalia. Studies in honur of Gunnar Jarring on his eightieth birthday 12 Oct. 1987،۲۰۴
  8. BSOS، X/2، ۱۹۴۰-۱۹۴۲،۴۱۷-۴۳۷
  9. Rocznik Orientalistyczny، XVII، p.1-11
  10. ۲۳ Kasim 1987 günü Türk Dil Kurumunda yapilan konuşma. Türk Dili، TDK Yay.، Sayi: 431، Kasim 198-
  11. Sonel Bosnalı، İran Azerbaycan Türkçesi / Toplumdilbilimsel Bir İnceleme،kebikeç yayınları،İstanbul،۲۰۰۷
  12. Koichi Haneda،Ali Ganjelu،Tabrizi Vocabulary an Azeri-Turkish Dialect in Iran، Institute for the study of languages and cultures of Asia and Afica،Tokyo،۱۹۷۹
  13. Ş.Şirəliyev. Bakı dialekti، Bakı، ۱۹۴۹
  14. Şirəliyev.M.، ۴۰ ildə Azərbaycan dilçiliyinin inkişafı- Elm 40 ildə،Bakı، AEA، ۱۹۶۰
  15. Dr.Muharrem Ergin، Azeri Türkçesi، Edebiyat Fakültesi Basımevi، İstanbul،۱۹۸۱،s.9
  16. Doerfer، İranda Türkler،- Türk Dili، TDK yayınları، sayı ۴۳۱، ۱۹۷۸
  17. وزین پور ، نادر (۱۳۴۵) . بررسی صرف افعال در زبان ترکی آذری . رساله دکتری رشته زبان شناسی ،  دانشگاه تهران
برچسب ها :
ایمیل شما آشکار نمی شود

نوشتن دیدگاه